Jan Paweł II pisał o teologii Ojczyzny w swej ostatniej książce Pamięć i tożsamość, wydanej kilka dni przed śmiercią, która jest jego testamentem dla nas, że
Nauczanie Chrystusa zawiera w sobie najgłębsze elementy teologicznej wizji zarówno ojczyzny, jak i kultury.
Jan Paweł II w swych przemówieniach i homiliach stosunkowo często mówił o miłości do ojczyzny, i był wiernym propagatorem polskości. Należy jednak sobie uświadomić, że znacznie pogłębił on i rozszerzył rozumienie patriotyzmu. Można nawet stwierdzić, że stworzył jego nową, oryginalną koncepcję. Niewątpliwie, w jego wypowiedziach przewija się powszechnie pojęcie patriotyzmu jako postawy przywiązania i miłości do ojczyzny oraz troski o jej dobro i przyszłość
– pisze Milena Kindziuk w swojej pracy na temat nowej koncepcji patriotyzmu w ujęciu Jana Pawła II
Jest obecne także rozumienie tej postawy jako chrześcijańskiej cnoty, jak od wieków podkreślano w nauczaniu Kościoła. Już św. Tomasz z Akwinu uznał patriotyzm za tak ważną cnotę, że wyodrębnił ją spośród innych cnót społecznych i określał ją mianem pietas (miłość, oddanie). Tłumaczył, że po Bogu i rodzicach, to właśnie ojczyźnie człowiek zawdzięcza najwięcej: język, tradycję, kulturę, osobowość etniczną, etos”(…)
Przede wszystkim, znaczenie patriotyzmu Jan Paweł II wiązał z niepowtarzalną wartością, jaką ma ojczyzna. O tej wartości ojczyzny pisał tak w książce Pamięć i tożsamość: Ojciec jest tym, który wraz z matką daje życie nowej istocie ludzkiej. Ze zrodzeniem przez ojca i matkę wiąże się pojęcie ojcowizny, które stanowi tło dla terminu ojczyzna(…)
Takie ujęcie pozwala Papieżowi na ścisłe odniesienie Ojczyzny do Ewangelii, w której słowo Ojciec jest przecież kluczowe i występuje najczęściej. Stąd też Jan Paweł II pisał o teologii Ojczyzny. Nauczanie Chrystusa zawiera w sobie najgłębsze elementy teologicznej wizji zarówno ojczyzny, jak i kultury.
(…)
również w polskiej wersji językowej,
zdjęcie poniżej
Jan Paweł II nie zatrzymał się jednak na samym tylko ojcostwie. Zwracał uwagę, że w Biblii Ojciec przynosi światu „szczególną ojcowiznę, niezwykłe dziedzictwo”, czyni to jednak za pośrednictwem kobiety, która jest matką: „Całe chrześcijaństwo w swym uniwersalnym wymiarze jest tą ojcowizną, w której bardzo znaczący jest udział Matki”. I właśnie Matką jest dla Papieża Ojczyzna. Mówił o tym wprost: To jest moja matka, ta Ojczyzna!
Papież zwracał uwagę na swoją nierozerwalną łączność z narodem, która ma swoje źródło w pochodzeniu od tej samej matki: Ojczyzna jest matką! (…)
Pierwszym słowem, wypowiedzianym w milczeniu i na klęczkach, był pocałunek tej ziemi: ojczystej ziemi. Czynię tak na początku każdej wizyty duszpasterskiej przez cześć dla samego Stwórcy oraz dla synów i córek ziemi, do której przybywam – podkreślał Jan Paweł II, tłumacząc, że pocałunek złożony na ziemi polskiej ma dla niego sens szczególny: Jest to jakby pocałunek złożony na rękach matki, albowiem Ojczyzna jest naszą matką ziemską
Jan Paweł II czynił analogie między Matką Ojczyzną a Macierzyństwem Maryi. Gdy przemawiał na Wałach Jasnej Góry, podkreślał, że przybył tu, aby przyłożyć swe pasterskie ucho i usłyszeć jak bije serce Ojczyzny w Sercu Matki. Trzeba przykładać ucho do tego świętego miejsca, aby czuć, jak bije serce narodu w Sercu Matki. Bije zaś ono, jak wiemy, wszystkimi tonami dziejów, wszystkimi odgłosami życia
(…)
Drugim ważnym elementem pojęcia „patriotyzm” w ujęciu Jana Pawła II jest mocne osadzenie w teologii i powiązanie go z Dekalogiem. Tak jak czwarte przykazanie nakazuje czcić ojca i matkę, tak to samo przykazanie wymaga troski o Ojczyznę.
Nowe, oryginalne rozumienie patriotyzmu przez Papieża polega na ścisłej korelacji patriotyzmu i Dekalogu, czyli dwóch, zdawałoby się odrębnych rzeczywistości. Papież wprost mówi, że patriotyzm ma wartość moralną i że wchodzi w zakres czwartego przykazania, które zobowiązuje nas, aby czcić ojca i matkę.
Widać jak bardzo myślenie papieskie jest spójne, jak ściśle wiąże się wywód o Ojczyźnie jako matce i ojcu, by dojść do rozumienia patriotyzmu w kontekście Dekalogu. (…)
Ofarna miłość do Ojczyzny ostatecznie przyczynia się do zbawienia wiecznego. W tym duchu Jan Paweł nauczał, gdy w 1999 roku w polskim parlamencie apelował do świeckich katolików, by nie „rezygnowali z udziału w polityce, czyli w różnego rodzaju działalności gospodarczej, społecznej i prawodawczej, która w sposób organiczny służy wzrastaniu wspólnego dobra (Christifdeles laici, 42).
Wraz ze wszystkimi ludźmi mają przepajać duchem Ewangelii rzeczywistości ludzkie, wnosząc w ten sposób swój specyficzny wkład w pomnażanie dobra wspólnego. Jest to ich obowiązek sumienia wynikający z chrześcijańskiego powołania.
Patriotyzm to dla Jana Pawła II troska o wolność, która jest nie tylko dana, ale również zadana. Zaangażowanie w sprawy Ojczyzny musi być tożsame z przestrzeganiem zasad Dekalogu w życiu publicznym, z czego wynika na przykład bezwzględna troska o poszanowanie ludzkiego życia.
Takie ujęcie patriotyzmu w ocenie Jana Pawła II pozwala lepiej zrozumieć postawy poświęcenia życia dla Ojczyzny (…)
Jak zatem widzimy już z tego skrótu – nowością w ujęciu patriotyzmu jest jego teologiczne ujęcie, ścisłe związane z nasza wiarą i naszym przeznaczeniem do Ojczyzny niebiskiej.
Serdecznie zapraszam do lektury tego tekstu objaśniającego ale jeśli ktoś nie będzie miał dostępu, wystarczy wrócić do książki Pamięć i tożsamość Ojca Świętego. Warto znać klasykę – bo dziś z perspektywy ponad dwudziestu lat to już naprawdę klasyka, o której jak widzimy wielu polityków i celebrytów nie ma pojęcia.
Całość opracowania Mileny Kindziuk dostępna w:
Studia Theologica Varsaviensia 2018 oraz on line na miedzynarodowym portalu edukacyjnym i akademickim
Szczególnie zachęcam do skorzystania z portalu akademickiego – trzeba się zalogować, założyć konto, jak wszędzie część udostępnionych tekstów jest płatna, część bezpłatna.
Przepiękne zdjęcia Ojca Świętego zarówno w tytule(moje ulubione) jak i w tekście wykonał Gianni Giansanti, włoski mistrz fotografii, którego wystawę można oglądać w Zamku Świętego Anioła nad Tybrem samym sercu Rzymu do 30 listopada.
Renovation Works 